Uit de voorgeschiedenis van Oud Hoorn (2/8)

Bierkade
Ook in 1897 kocht een onzer oudheidminnende stadgenooten... een schilderachtig antiek huisje aan de Bierkade alhier, dat door het overlijden van den eigenaar in sloopershanden dreigde te vallen en nu in zijn oude gedaante zal blijven bestaan’. Mijn vermoeden is dat hiermee Bierkade 10 is bedoeld, maar dat komt niet overeen met het feit dat dit pand al in 1886 in handen was gekomen van de laatste eigenaar vóór Oud Hoorn.

Oosterpoort
In 1898 kon de commissie gewag maken van de ‘degelijke en oordeelkundige herstelling’ van de gewelven en de gevel aan de stadszijde van de Oosterpoort door het gemeentebestuur De restauratie werd in 1899 voortgezet met het opnieuw opmetselen van de noordermuur en een deel van de oostelijke gevel, met gebruikmaking van de oude zandsteen. ‘Moge dit goede voorbeeld navolging vinden bij velen in en buiten Hoorn, bij besturen en bij particulieren, want een toekomst van vooruitgang, van meerdere welvaart, van opgewekter leven zijn alleen waardig zij, die weten te waarderen het goede en het schoone dat hunne vaderen hebben verricht en gewrocht’. In 1912 en 1913 is het gebouwtje boven de Oosterpoort weer bewoonbaar gemaakt. Het werd toegankelijk via een wenteltrap in een nieuw achthoekig torentje, waarvoor gebruik was gemaakt van tekeningen en foto’s uit het museum. ‘Hoogst aangenaam’, jubelde de secretaris van de commissie in zijn verslag over 1912, ‘is het ons in elk onzer jaarverslagen te kunnen spreken van de krachtige pogingen van het bestuur onzer gemeente, om het antieke karakter van Hoorn zoveel mogelijk te bewaren, door een nauwgezet en oordeelkundig onderhouden en herstellen van het merkwaardige, dat uit het verleden ons overbleef’. In 1915 vroeg de secretaris of de wapenschilden aan de Oosterpoort niet konden worden gepolychromeerd. De burgemeester beloofde dit in de vergadering van b. en w. te bespreken; gemeentearchitect Faber merkte op dat enkele van die wapens onherkenbaar waren geworden ‘wegens afslijting’. Een paar maanden later deelde de burgemeester mee dat er geen principieel bezwaar bestond tegen het herstel van de wapens, maar dat dee onherkenbaarheid van sommige wapens uitvoering in de weg stond. Van enkele daarvan was bekend van wie ze waren, o.a. van Karel V, Hoorn en West-Friesland. Van andere heeft Kerkmeijer nog geprobeerd te achterhalen welke dit geweest zijn, maar hij kon niets vinden.

Grote Oost 32 en 107 en Nieuwendam 10
De herbouw van drie gevels in ‘oud-Hollandschen stijl’ kon de goedkeuring van de commissie wegdragen in 1898. Het betrof hier de woonhuizen Grote Oost 32 en 107 en het pakhuis Nieuwendam 10. De panden werden opgesierd met nieuwe trapgevels. Men vond het resultaat van die herbouwingen niet in alle opzichten bevredigend vanwege ‘de moeielijkheid om de moderne eischen van bewoonbaarheid met de oud-Hollandsche vormen in overeenstemming te brengen’. De commissie sprak de hoop uit dat en meer de vroegere onverschilligheid en lauwheid bij het grote publiek plaats zou maken voor hartelijke belangstelling in en meerdere bekendheid met de roemrijke historie van ons gewest.

Sint Pietershof
Over de verbouwingen an het Sint Pietershof in 1900-1901 door architect J. van Reijendam oordeelde de commissie positief. De noordelijke vleugel werd afgebroken en vervangen door dertien nieuwe woningen en een tweede binnenplaats (het Rozenhof) aan de Spoorstraat. ‘Ging daarmede een wel oud maar niet antiek gedeelte van dit merkwaardige gebouw te niet, in de plaats daarvan verrees een groep woningen, die volkomen passend in hare omgeving, met haar typisch binnenpleintje en aansluitend aan het schilderachtige kloktorentje, een sieraad voor dat stadsgedeelte belooft te worden’, aldus Adriaan Brouwer in zijn verslag over 1900. Hij dankte de regenten Pietershof en ‘hun bekwamen architect’ voor dit bewijs van piëteit jegens het verleden en het voor vernietiging bewaren van het 15e-eeuwse keldertje aan de noord-oosthoek, dat zeker tot de oudste gedeelten van het gebouw behoort’. S. de Jong betreurde een kleine driekwart eeuw later het verdwijnen van deze oudste vleugel aan de binnenplaats en het afbreken van een deel van het oudste riool ‘waardoor ons thans een belangrijk stuk informatie ontbreekt over het aantal oorspronkelijk hierop aangesloten geheime gemakken’. Ook over de vervanging van de oostelijke muur aan de Spoorstraat dacht men in 1901 en 1973 verschillend. Brouwer schreef met erkentelijkheid over de vervanging van de ‘bouwvalligen en smakeloozen Oostermuur’ door ‘een met het inwendige van het gebouw en met de in 1900 gestichte groep woningen aan de noordzijde meer in overeenstemming zijnden muur.’‘De nieuwe gevel werd een wel erg eigentijds bouwwerk en werd met weinig begrip voor de oude bestaande bebouwing neergezet’, vond De Jong. (S. de Jong, De gebouwen van het St. Pietershof in Hoorn (Zaandam 1973), p. 26-27).