Wandeling ANNO 1650
Een van de mooiste attracties van de stad is de maquette van Hoorn anno
1650 met een licht en geluidsshow. De maquette is eigendom van de vereniging
Oud Hoorn en is te vinden in het Museum van de Twintigste Eeuw, Bierkade
4 1621 BE Hoorn (NH) Telefoon: 0229-214001
De maquette is 30 vierkante meter groot en is gebouwd naar een kaart van
Johan Blaeu.
Maquettebouwer Jack Buiten nam het initiatief tot de bouw. In samenwerking
met een aantal vrijwilligers werd de maquette in zeven jaar gebouwd en
vanaf 1987 tentoongesteld aan het publiek.
Aan de hand van enkele markante punten op de maquette van Hoorn anno 1650
wordt een denkbeeldige stadswandeling beschreven.
Beginpunt en eindpunt van de wandeling is de Grote Kerk.
Recht tegenover de Grote Kerk, aan het Kerkplein 39, staat
het Sint Jans Gasthuis uit 1563. Het gebouw is tot 1840 in gebruik
geweest als ziekenhuis. Vanaf het Sint Jans Gasthuis of Boterhal
lopen we door de Kerkstraat naar de Roode Steen (het stadsplein).
Het oude raadhuis op de Roode Steen
Hier zien we het oudste raadhuis van Hoorn Het raadhuis heeft
waarschijnlijk al voor 1400 op de Roode Steen gestaan en is
in 1797 gesloopt.
In 1964 zijn er opgravingen geweest en toen zijn de funderingen gevonden van het raadhuis.
De plaats waar het oude raadhuis heeft gestaan
is in het plaveisel van het plein aangegeven d.m.v. een plaquette
en door de manier waarop de stenen gelegd zijn (plein = waaiervormig;
plaats van raadhuis = recht).
De Roode Steen
De Roode Steen dankt zijn naam aan de rode steen die naast
het standbeeld van Jan Pieterzoon Coen ligt en rood is geworden
doordat op deze plaats in vroegere tijden de terechtstellingen
zijn voltrokken waarbij een heleboel bloed vloeide.
De steen die er nu ligt is een replica: de echte ligt in het
Westfries Museum. Deze terechtstellingen bestonden uit het afhakken
van ledematen en onthoofdingen.
Verder ziet u aan indrukwekkende gebouwen op dit plein o.a.
de Waag en het Westfries Museum.
Vanaf de Roode Steen slaan we linksaf het Grote Oost op. Ongeveer
halverwege het Grote Oost zien we de Oosterkerk of ook wel de
Anthoniuskerk. In 1453 stond hier aanvankelijk een houten kapel;
deze werd in 1483 aan de heilige Anthonius gewijd (kijk voor
een uitgebreide beschrijving bij Kerken: Oosterkerk). De houtenkapel
werd afgebroken en in steen weer herbouwd.
De oude Oosterpoort
Aan het eind van het Grote Oost komen we bij de
Oude Oosterpoort. De oude Oosterpoort was een van de mooiste stadspoorten
van Hoorn en maakte deel uit van de tweede stadsomwalling . In
1577 begon men met de bouw van de nieuwe Oosterpoort en had de
oude geen functie meer. Helaas is deze poort in 1818 gesloopt.
De oude Oosterpoort is verbonden met de legendarische figuur Platte
Thijs omdat hij hier heeft vastgezeten (meer informatie bij: veel
gestelde vragen: wie was Platte Thijs).
Hier slaan we rechtsaf en komen via de Slapershaven op de Appelhaven.
Deze haven is in 1420 gegraven en liep oorspronkelijk helemaal
naar de Vismarkt. De naam Appelhaven is ontstaan omdat hier veel
fruitschepen aanmeerden.
We noemen het nu de Gedempte Appelhaven, maar vermoedelijk
is deze in 1884 *overkluisd. De schepen vervoerden vooral appels.
Appels waren goed houdbaar en vormden een belangrijk onderdeel
van de fruithandel. Aan de overkant van de Karperkuil lagen anno
1650 de scheepswerven. Als we doorlopen komen we bij de Raaksjesbrug.
Hier kwamen in deze tijd elke ochtend de scheepstimmerlieden bijeen
die op zoek waren naar werk en hier kwamen ook de werfbazen. We
vervolgen onze route weer. Via de Oude Doelenkade naar de Veermanskade.
Aan de overkant van de Binnenhaven ligt het Baadland: hier stond anno 1650 een hele woonwijk. Halverwege de binnenhaven was een ophaalbrug van het Baadland naar de Oude Doelenkade. Als we de Hogebrug over zijn, kijken we naar het geboortehuis van Willem Ysbrants Bontekoe.. De ophaalbrug die er nu staat was er toen nog niet; anno 1650 was het een boogbruggetje dat niet open kon. De situatie veranderde waarschijnlijk nadat de Appelhaven gedeeltelijk werd gedempt.
Scheepsjongens van Bontekoe
Willem Ysbrants Bontekoe is heel beroemd geworden met zijn
scheepsjournaal en door het boek "De scheepsjongens van
Bontekoe" (van Johan Fabricius). De scheepsjongens zijn
naast de Hoofdtoren vereeuwigd vanaf 1968.
Voor meer informatie zie: Gestelde
vragen.
Bij de uit 1532 daterende Hoofdtoren slaan we rechtsaf naar
de Italiaanse Zeedijk. De benaming van de Italiaanse Zeedijk
komt van het feit dat hier vele kapiteins en reders woonden
die op de Levant voeren. Het valt ook meteen op dat anno 1650
de rechterkant bebouwd is en de linkerkant niet. De eerste bebouwing
aan de linkerkant dateert uit 1648. Aan het eind van de Italiaanse
Zeedijk slaan we rechtsaf naar het West en komen zo weer op
de Roode Steen.
Hier lopen we via het Grote Noord Rechts over de zuidzijde
van de Turfhaven. De Turfhaven was in deze tijd een gracht die
vanaf de Westersingel door de stad liep en uitmondde in de Vollerswaal.
Links aan de overkant ziet u 't Waaitje; de huidige Veemarkt.
Bij de Ramen steken we de Turfhaven over via de ijzeren draaibrug.
We lopen door over de Spoorstraat en slaan rechtsaf 't Munnickenveld
(noordzijde) op.
Munnickenveld
De naam van de straat "Munnickenveld"
zegt het al, heel vroeger was hier het veld van de monniken die
in het St. Pietershof gehuisvest waren en dat komt mooi tot uitdrukking
in de gevelsteen op nummer 10 aan de overkant van de gracht.
Via het Nieuwland lopen we over het bruggetje naar de Gouw
en de Nieuwstraat. Als we aan het eind van de Gouw naar rechts
kijken zien we het Statenlogement. Het gebouw, met een fraaie
dubbele trapgevel uit de periode van de Hollandse renaissance,
dateert uit 1613. Het diende tot 1796 als logeeradres voor het
College van Gecommitteerde Raden, een gewestelijke regering
die was samengesteld uit vertegenwoordigers van de zeven steden
van West-Friesland en Hollands Noorderkwartier. Tot slot komen
we aan het eind van de denkbeeldige wandeling: de Grote Kerk.
Hoorn heeft 3 stadsomwallingen gekend, op de maquette zijn de stadsomwallingen goed te herkennen:
- De eerste stadsomwalling die we op de maquette nog kunnen zien was van aarde en stamt uit 1426. Ze liep langs de Turfhaven en de Gouw.
- De tweede stadsomwalling (aan de zeezijde) volgt de lijn:
Hoofdtoren en op het Baadland de afgebroken Rode Baadlandtorens
Aan de landzijde: de afgebroken oude Oosterpoort, de afgebroken Bisschopstoren, de afgebroken Geertentoren, de afgebroken Agnietentoren en de afgebroken Catherinatoren, de Mariatoren, de afgebroken Westerpoort en de afgebroken Noorderpoort (langs de Vollerswaal, Draafsingel en de Westersingel) - En de derde stadsomwalling:
Aan de zeezijde de Hoofdtoren, de afgebroken Baadlandtorens en aan de landzijde de nieuwe Oosterpoort, Mariatoren, de afgebroken Westerpoort en de afgebroken Noorderpoort (langs de Draafsingel en de Westersingel).
Verder vallen de gedempte havens en grachten op:
- 't Rotte Gat. Op deze plek vinden we nu het hertenkamp. In het Julianapark.
- de Oude Nieuwe haven
- De Appelhaven (1884). Het gedeelte vanaf de Slapershaven tot aan de Korenmarkt
- 't Achterom
- De Turfhaven (1878); het gedeelte langs Onder de Boompjes heet nog Turfhaven.
* overkluizen (overkluisde, overkluisd) een gewelf maken.
Zo ontstonden de stadsriolen in Hoorn.
De maquette van Hoorn anno 1650 vindt U in:
- Museum van de Twintigste Eeuw, Bierkade 4 1621 BE Hoorn (NH) Telefoon: 0229-214001
Redactie en foto's voor deze wandeling: Theo Wittebol, Hoorn
Techniek: Hillebrand Peerdeman, Hoorn